Chu Văn An

Văn An, sinh năm Nhâm Thìn 1292, người thôn Văn, xã Quang Liệt, huyện Thanh Trì (Hà Nội). Ông thi đỗ thái học sĩ, nhưng không chịu làm quan mà mở trường dạy học tại làng quê. Ngôi trường do ông tạo dựng tại thôn Huỳnh Cung.

Ông vốn là người có học vấn uyên thâm nên từ khi ông mở trường đã thu hút nhiều học trò. Phần vì ông là người thầy nổi tiếng về chuẩn mực đạo đức và tài năng.

Chu Văn An rất nghiêm khắc trong việc rèn dạy môn sinh. Bên cạnh việc truyền dạy kiến thức, ông còn chú trọng dạy bảo học sinh về cả đạo lý làm người cùng trách nhiệm với dân với nước.

Ông tự lấy mình làm gương trong việc học tập và tu dưỡng đạo đức. Qua đó, ông xem đây là nguyên tắc để cảm hóa học trò, khiến cho môn sinh hết sức nể phục thầy. Ngay cả Lê Quát, Phạm Sư Mạnh đã làm quan to trong triều nhưng vẫn “giữ lễ học trò, khi đến, thăm hỏi thầy thì lạy, được tiếp chuyện với thầy là điều lấy làm mừng lắm” (Đại Việt Sử ký toàn thư).

Suốt đời, ông đã dành hết tâm trí và sức lực cho việc dạy học. Thời gian được vua triệu ra kinh đô dạy ở trường Quốc Tử Giám ông đã dốc lòng phụng sự cho sự nghiệp giáo dục. Chính ông là người đào tạo nhiều nhân tài cho đất nước thời Trần, trong đó có Phạm Sư Mạnh, Lê Quát là những danh sĩ nổi tiếng về tài thơ văn, tư cách trung thực, liêm chính suốt đời.

Ông được vua Trần Minh Tông tôn vinh là bậc thánh hiền, là người được vua giao trọng trách trông coi việc đào tạo nhân tài cho đất nước và dạy học cho cả Thái tử Vượng tức vua Trần Hiến Tông và Hoàng tử Hạo tức vua Trần Dụ Tông. Tiếc rằng, vua Trần Dụ Tông sau khi lên ngôi đã chuyển biến tâm tính. Vua chỉ lo ăn chơi sa đọa tạo cơ hội cho bọn gian thần thao túng triều chính, gây nỗi oán than trong dân chúng.

Trong hoàn cảnh ấy, Chu Văn An cảm xót vận mệnh nước nhà nên đã nhiều lần can ngăn vua cả việc dâng sớ xin chém 7 tên nịnh thần nhưng đều không được vua chấp thuận. Đau lòng vì cảnh vận nước suy vong, lòng dân không thuận nên ông đã cáo quan về Chí Linh viết sách, dạy học cùng nghiên cứu y học. Theo ông, là người làm quan phải mạnh dạn nói lên sự thật, cốt sao cho nhân dân được no ấm, thiên hạ thái bình, triều đình vững mạnh. Hãy đem hết lòng trung nghĩa để phụng sự nhân dân. Cái quan trọng của người làm quan không phải là chức tước mà là ở phẩm cách. Giữ một chức quan nhỏ mà có ích cho đời thì đáng quý còn hơn chức tước cao trọng mà không làm gì có lợi được cho dân, cho nước thì chức tước ấy có nghĩa lý gì.

Sau khi Trần Dụ Tông qua đời, Trần Nghệ Tông nối ngôi. Ông xiết bao vui mừng vì hiểu rõ vua Nghệ Tông là vị vua biết lo cho dân, cho nước. Nhà vua phong chức tước cao sang cho ông, nhưng ông nhất mực từ chối. Về sau ông trở lại quê hương và mất vào năm Canh Tuất (năm 1370).

Chu Văn An là người thầy mẫu mực bậc nhất trong lịch sử nước nhà thời phong kiến.

Muôn đời sau còn khắc ghi nhân cách cao đẹp của một người thầy.

 HOA CÚC VÀNG